Adamsız qalan küçə ilana dönər – PƏNCƏRƏDƏN REPORTAJ


  • 21:00 / 26 04 2020 |
  • Bölmə: Gündəm


Otağımda kamera olsaydı, yəqin bu günlər pəncərənin qarşısındakı şairanə görkəmimlə obyektivin yaddaşında qalardım. Şair deyiləm, amma dərindən dərinə hiss edirəm ki pəncərəmizin fonu dəyişib.  Bu dəfə o yan-bu yana şütüyən, bi-biriylə yarışan maşınların rəngli işıqlarını, ucalan binaları, yeriyən adamları yox, özümü görürəm – kölgəmi.  Amma mən özümü yox, ətrafı görmək üçün pəncərə qarşısına keçmişdim. Pəncərəmsə bu günlərdə aynaya dönüb, özümü göstərir mənə.

Bir mənəm, bir də qarşı küçə... Kədərlidi, adamsız qalıb ilan kimi uzaqlara qıvrılan qarşı küçə yəqin elə bilir biz başqa şəhərə köçmüşük. Neyləsin küçə, birdəfəyə yandıra bilmədiyimiz şamı elə bil kimsə gəlib birnəfəsə söndürüb.

Adamsız küçəylə üz-üzə dayanmışam, adamsız küçədən müsahibə almağa cəhd göstərirəm. Susur. Suallarım özümə qayıdır. Küskündür, incikdir, nigarandır küçə. Anlayıram onu. Adamsız küçə küçə deyil. Nə yaxşı, əbədi sakinləri onu tərk etməyib. Nə yaxşı, əbədi sakinləri  karantinə məruz qalmayıb: işıq dirəkləri, lampalar, zibilqabılar, ağaclar, quşlar, bir də pişiklər küçəyə vəfasızlıq etməyib. Özümü “nə canlı deyilsə, o gözəldir, pakdır, sadiqdir” deməkdən güclə saxlayıram – canlılar eşidər, yaxşı çıxmaz. 

Bax, o tanış it gözümə dəymir. Ax canlı, ax canlı... Sən də doğma küçəni atıb yuvana qapılmısan?
Kimsə elə indilərdə 8103-ə göndərilmiş yas mərasiminə icazə sms-i kimi gəlib küçədən keçir. Əlləri yanına elə düşüb, deyərsən, cibi əlini bayıra tullayıb ki, get ayrı dolan, qaragilə. Istəyirəm danışdıram, ayaq saxlamır. Yəqin iki 5 saatın tamamına az qalıb. Sonrakı saat cərimə dəqiqələrinə hesablanacaq.



Zamanın üstündən yağış kimi axıb keçdiyi bu tanış küçə indi adamsız qalmasaydı, küçə uşaqlarının rəsmini çəkərdim sizə ki, görün yıxıla-yıxıla necə böyüyür adam, yıxıla-yıxıla hamıdan yaxşı böyüyür adam. Mən də bir zamanlar kölgəmlə oynaya-oynaya böyümüşəm bu küçədə... Ramiz Rövşən də elə o vaxt məni görüb yazmışdı: “Kölgəsiylə oynayan uşağa bax, ilahi”. 

Bu küçəni necə çəkim, hansı tərəfdən çəkim ki hadisəyə çevirə bilim- deyə düşünürəm. Küçə həyatın bazarıydı. Dağılmış bazar yerinə bənzəyir küçə. Baba nəvəsinin əlindən tutmur indi, avtobuslar taksiylə yarışa girmir. İşə tələsəni yox, qatıqsatanı yox, səf-səf düzülən meyvə-tərəvəz yeşikləri yox... Hələ o küçə kənarındakı eynəksatan da elə yoxa çıxıbsa, elə bil gözümüz günəşlə biryolluq vidalaşıb. Günəş var, ona baxmağa adam yoxdur, daha eynək neyləsin, satan neyləsin? Yəni doğrudanmı daha gözümüzə günəş düşməyəcək?

Yox, günəş doğmaya bilməz, deyərcəsinə uzaq balkonda gənc qız gülümsəyir üzümə. Obyektivi ona tərəf çevirirəm. Boş küçədə nəsə itirib elə bil. İtirib axtaran adam misalıdı. Bir kimsə də o biri pəncərədə dayanıb, əlində siqaret, kədər ovlayan dərddaş misalıdı. Amma o şairə demək lazımdı ki, siqaretin dumanı adamın özün boğur, içindəki hüznü, ağrıları yox.

İllərdir üzündə göz izi tutulmayan evdəki televizor isə vətəndaşlara səslənir ki, aidiyyəti qrumlar qərar verib, evdə qal, sağlam qal. Mən isə aidiyyəti olmayan qrumların dərdin çəkirəm, alınsaydı, dərd yerinə pəncərə qarşısındakı adamların dodağı kənarına təbəssüm çəkərdim ki, gülümsəyin, küçə adamsız qalanda elə bil Xan əmi “Zabul”, “Segah” üstə susur...

İçimdən bir səs inadla sübut etmək istəyir ki, qıvrılmağına baxma, uşaq çığırtısından, adam davasından, dilənçi naləsindən xilas olub küçə. Bir tərəfim də bar-bar bağırır ki, odey aşağı balkondan gələn səsin – iki nərd atanın ümidinə qalıb küçə.
 
Kişinin birinə şeş-qoşa heç cür düşmür, dünyanı söyür.  Biri də o yandan başlayır arvadının qarasına danışmağa.
Nə əlaqə? Söhbət həyatdan arvada hardan gəlib çıxdı, anlamadım. Arvadla həyat əzəldən həmqafiyədi, bir mən bilmirəm deyəsən. 
Qınamıram kişini, əziyyət çəkib 30 ildə arvadı tanımadığı özünə qalıb. Həyat belədi də, nəhayətdə hamı bir-birini tanımağa məcburdu.
Tanış qonşunu bu adamsız küçənin kəndarında görəndə obyektivi küçəyə çevirirəm, adam görəndə küçənin üzünə sevinc qonur, çiçəyi çırtlayır küçənin. Qadın Əliağa vahidin qəzəlləri kimi gileylənə-gileylənə gəlib küçədən keçəndə, illərdi görmədiyim doğma adamımı görürmüşcəsinə həyəcanla pəncərədən bayıra soxuluram. Qarşısında polis dayanıb. Qonşum nəsə izah etməyə çalışır. Eşitməyə ehtiyac yox. Bu günün bir əzbər izahı var: “Tələsirdim, təcili getməliydim, hansı nömrədən icazə alacağımı bilmədim... Cərimə yazırsan? Nəyimə yazırsan, nəyim var ki?”. 
Karantinin ilk günləridir. Adamlar sms oyununa tam vərdiş etməyiblər. Aydın görürəm: qonşum cərimələnir, polis dəftərçəsinə nəsə yazır. Qonşum geri dönür. Başını göyə qaldırıb, son dəfə baxırmış kimi gözlərini səmaya dikir. Qəfildən bizim pəncərəyə tərəf çönür və başıyla salam verir, ardından danışmağa başlayır. Eşitmirəm, amma başa düşürəm, anlayıram. Karantin bizə anlamağı öyrətməyə başlayıb. İstənilən halda, rejimlər diqtə etməyi yaxşı bacarır... kaş yaxşını diqtə edəydilər. Əlbəttə diqtə pisdir, yaxşını diqtə etməksə vacibdir. Yoxsa ki, insan çaşar. Şüurlular şüursuzlara nisbətən tez çaşırlar, tez-tez çaşırlar. Şüur nədirsə, daha çox ziyanlıdır. 
Filosofluq edirəm eləmi? Hə, adam tənha qalanda ya şairlik edir, ya filosofluq. Gözüm qonşumdadı. Geriyə - evinə dönür. Hələ deyinir. Heç özünün də xəbəri yoxdu özüylə dialoqa girdiyindən. 

- Bizim kruqda polis yox idi axı. 
- Mənim bəxtimdəndi də. 
- Onda sən də çıxarıb bəxtini verərdin, cəriməni bəxtinə yazaydılar.
- Hanı, heç o da yoxdu... Qaçqınlıqda harda düşüb itdi, heç özüm də bilmədim deyib, gedişiylə adamsız küçəni bir adam da azaldır. İndi bir adam da kəm gəlir küçə…




Obyektivi küçənin qoynunda yanmaq üçün öz gecəsini gözləyən küçə lapmasına çevirəndə xatırladım ki, susmaq ucadan danışmaqdı, necə ki bu lapma hamıdan ucada susur. Nə sevgilərə, nə ayrılıqlara, nə davalara şahid olub bu lampa. Bu lapmanın ətəyindəki dayanacaqda bir əlil kişi oturardı həmişə. Bir ayağına əsası dəstək olardı, birinə də bu lampa dirəyi. Emil də kişinin yanında üçüncü ayağı kimi dayanardı həmişə.

Taksi sürücülərindən biri Üzeyirin mahnısını oxudardı. Emil yanında kimsə yoxmuş kimi küçənin ortasında xoşbəxtcəsinə oynamağa başlayanda “Kaş mənim də ayağımda yox, ağlımda qüsur olardı, əqildən kəmlik xoşbəxtlik gətirir, ayaqdan kəmlik bədbəxtlik" -deyib gileylənərdi kişi...
Görünən üç böyük jurnalist binası da bu çətin günlərdə həyatın qarşısında dirəniş göstərirmişcəsinə baş-başa verib dayanıb. Kameramı çevirirəm üç böyük binaya ki, bəlkə onlar danışa. Onlara veriləcək çox sualım olsa da, yox, əziz oxucu, nahaq yerə gözləmə, o sualları verməyəcəm – “niyə filankəslər hələ də evsizdir” məzmunlu suallar məni qıcıqlandırır. Buyur, hamı evlədir, hamı evdədir. Evi olan da, olmayan da özünü bir mənzildə həbs edib. Dərd küçənin dərdidir. Küçə evsiz qalıb elə bil. Adamsız qalıb, küçə. Bax dərd budur. Aqil Abbas necə demişdi?  “Sənin dərdin dərddimi, dərdini ver, kef eləyim”. 

İkisi hazır, bir yarım 3 binadan soruşuram: “Bu küçə ilan kimi qıvrıla-qıvrıla hara gedir? 

Binanın biri o birinin üzünə baxır, biri bu birinin. Bayaqdan cəm halda susan binalar elə cəm halda da dillənirlər: “Necə ki ağacı tərk edib gedən yarpaqdı, ağac heç yerə getmir, küçəni də tərk edən adamlardı, küçə heç yerə getmir. Küçə ağac misalıdı, insan yarpaq”.
Jurnalist binalarıdır e, cavablarına bax.

Üzümü bir neçə aydan sonra adına təriflər və elə bir o qədər də lənətlər oxunacaq təmir mərhələsində olan üçüncü binaya tuturam:

-Heç olmasa sən danış, ay gələcəyi hələ keçmişə dönməyən yarım bina. Heç olmasa sən de, bu küçəyə nə ad qoyaq ki, yeni nəsil onun nələr yaşadığını bilsin, karantindən sonra təpikləməsinlər, üzünə tüpürməsinlər, asfaltını dağıtmasınlar, zibilləməsinlər. 
Binadan səs gəlir. Bina danışmaq istəyir. Yenicə dil açan körpələr kimi kəkələyir:


- Adamsız küçələr ilana çevrilir. Elə beləcə yaz. İnsanlar küçələri daha adamsız qoymasınlar. İnsanlar küçələri sevsinlər, oxşasınlar. Qorxsunlar, adamsız küçələr ilana dönüb şəhəri də uda bilər. Küçələrini, şəhərlərini, özlərini qorusunlar. Küçənin qədrini bilsinlər, onu tənha qoyub ilana çevirməsinlər. 

Binadan eşitdiyim sözlərin kədərinə bürünmüşəm. Pəncərənin qarşısından çəkilirəm. Pıçıldayıram: “Özün öz yolunsan ilan balası, özün öz balansan ilan balası”.

Mətbəxdən anamın səsi gəlir: “Deyəsən havalanmısan”. Anaya cavab qaytarmazlar. O eşitməyəcək səslə deyirəm: “Emil kimi”.

Təranə Əlizadə



Oxşar xəbərlər